دينِ مسيحى نظير ندارد . اين شهر ( كربلا ) نيز شيعه نشين است و علماى شيعه و مدارسشان در آن است و كربلا و نجف هريك ديگرى را پشتيبانى مىكند . و زمانى كه دستور رسيد كه عازم اين دو شهر شوم ، از بصره به بغداد ( كه مركز ولى منصوب از جانب خليفهء ( عثمانى ) در استانبول است ) رهسپار شدم و از آنجا به حلّه ( كه شهرى در كنار شطّ فرات است ) رفتم . و فرات و دجله دو رودخانهء بزرگند كه از تركيه به خاك عراق مىريزند و سرانجام به خليج فارس مىپيوندند و بهره‌مندى كشاورزى عراق و رفاه آن مديون اين دو رودخانه است . من هنگام بازگشت به لندن ، به وزارت مستعمرات پيشنهاد دادم تا اين كه سرچشمهء اين دو رودخانه را در دست بگيرد تا بتواند عراق را به هنگام طغيان و سركشى تحت نفوذ خود داشته باشد و به راحتى تسليم كند . چرا كه اگر آب از عراق قطع شود عراقيها ناچار مىشوند كه خواسته‌هاى وزارت مستعمرات را مو به مو اجرا كنند . از حلّه در لباس بازرگانى آذربايجانى به سوى نجف رهسپار شدم و با مردان دين انس و الفت گرفتم و بناى آمد و شد با ايشان گذاردم و در مجالس درسهايشان حاضر شدم و از صفاى روحشان و بسيارى دانششان و شدّت تقوا و پرهيزكاريشان بىنهايت خوشم آمد و در شگفت شدم ولى دريافتم كه با آن كه زمانى طولانى برايشان گذشته است هنوز در فكر تجديد امر خويش برنيامده‌اند . ( از جمله اينكه : ) 1 - با آن كه نهايت دشمنى را با سلطنت ( عثمانى ) داشتند ( نه از آن رو كه ايشان شيعه و آنها سنّيند ) بلكه به سبب آن كه سلطنت ( عثمانى ) فشار زيادى بر آزادى ايشان اعمال مىكرد ولى با آن در نمىافتادند و به آزادى خود